It-Thabbira tal-Mulej
 

Din l-ikona hafna drabi nittimbrawha bhala wahda Marjana, izda hija meqjusa bhala wahda mill-festi tal-Mulej. Hija tiftah il-bieb ghall-festi l-ohra, li kollha huma marbuta ma’ dan il-waqt tat-tnissil tal-Iben ta’ Alla fil-guf safi ta’ Marija. Il-personaggi principali huma tnejn: l-Arkanglu Gabrijiel, u Omm Alla Marija. Ix-xena hija bbazata fuq ir-rakkont li nsibu fil-Vangelu ta’ San Luqa (1: 26-38). L-ilbies ta’ Gabrijel huwa abjad, il-lewn tad-dawl u tal-glorja divina, lewn li jirrifletti d-dija li tghammex tad-dawl glorjuz ta’ Alla. Il-faxxa kahla fuq il-komma tkompli tfisser li l-missjoni tieghu hija wahda gejja mis-Sema. F’idu tax-xellug Gabrijel qieghed izomm bastun, simbolu tal-pellegrin u tal-awtorità moghtija lilu minn Alla. Bl-id l-ohra Gabrijel juri gest ta’ barka. Marija min-naha l-ohra narawha bilqieghda aktarx mahsuda fuq tron fuq imhadda hamra u b’saqajha jserrhu fuq banketta. Jidher li d-dar ta’ Marija hija fl-istess waqt it-tempju li kellu jilqa’ fih lil dak li s-saltna tieghu ma jkollhiex tmiem. L-ilbies ta’ Marija huwa lbies irjali: kulur blu skur jew vjola, il-mantell ahmar jaghti fil-kannella, il-burduri minn lewn id-deheb, u z-zarbun huwa ahmar, kollha jixhdu li l-Vergni Marija hija mlibbsa bl-ilbies ta’ Sultana, Omm is-Sultan tas-Slaten.

     It-Twelid ta' Sidna Gesù Kristu
 

L-ikona tat-twelid ta’ Kristu ggibilna quddiemna b’mod car u semplici r-rakkont tal-Vangelu, filwaqt li taghnih b’xi partikularitajiet mehudin minn ghejjun ohra, marbutin ma’ tradizzjonijiet lokali jew mal-vangeli apokrifi.
F’nofs l-ikona naraw l-gholja mqaddsa. Din qed tghaqqad is-sema ma’ l-art, filwaqt li tirrapprezenta lil Kristu. Fit-tokk ta’ l-ikona hemm l-ghar, xaqq fil-blat li jibqa’ diehel fil-gewwieni tal-gholja. Narawh qisu daghbien iswed. Fuq naha hemm il-grotta, imma fuq l-ohra hemm id-dahla ghal Qiegh l-Art. It-twelid huwa tahbira tal-passjoni, il-mewt u l-qawmien. Il-Bambin qieghed f’maxtura – li izda tixbah lil qabar – u jinsab imfisqi – haga li tfakkarna fil-kefen li fih kien imkeffen Gesù fil-qabar. Il-fisqija hija s-sinjal li l-anglu ta lir-rghajja biex jaghrfu lill-Messija. Izda din hi wkoll simbolu tal-faxex li n-nisa, Pietru u Gwanni sabu fil-qabar vojt. Issa tidher cara tifsira tal-ghar. F’dan naraw Qiegh l-Art li jinfetah biex fih jilqa’ l-bnedmin fil-jasar. Il-Bambin izda ma jmurx f’art il-mejtin biex jibqa’ hemm, imma biex jerga’ jirbah gens il-bnedmin.
Mis-sema naraw merzuq dawl niezel fuq it-Tarbija u f’nofsu naraw kewkba.
Il-Madonna tinsab fuq genb tal-gholja. Tinsab bilqieghda fuq tapit ahmar b’hajt tad-deheb, li jdawwarha bis-sebh. Ghandha fuqha mant tal-porpra, li juri li hi regina, u tinsab liebsa tonka blu, li turi li hajjitha messha Alla. Fil-mant, fuq gbinha u fuq spallejha, naraw tliet stilel. Dawn huma sinjal tal-qdusija gejja mit-Trinità. Marija hi vergni qabel it-twelid, fit-twelid u wara t-twelid. Dejjem vergni fl-ispirtu, fir-ruh u fil-gisem.
Fuq in-naha tax-xellug tal-parti tan-nofs, hemm il-Magi li marru biex iqimu lil Gesù. Huma mxew wara l-kewkba, li digà rajnieha fid-dawl li gej mis-sema.
Fin-naha ta’ fuq ta’ l-ikona, lejn ix-xellug naraw l-angli quddiem il-misteru ta’ l-Inkarnazzjoni li qieghed isehh; lejn il-lemin naraw l-anglu jhabbar lir-rghajja. Dawn jirrapprezentaw il-poplu li kien miexi fid-dlam, imma issa d-dawl fegg fuqu. Ir-rghajja nfushom isiru habbara. Ir-ragel liebes il-glud (in-naha t-isfel fuq il-lemin) jirrapprezenta l-bniedem wara d-dnub.
Fin-naha t’isfel fuq ix-xellug hemm San Guzepp. M’huwiex qieghed ma’ Marija biex juri li hu ma kellux x’jaqsam mat-twelid ta’ Gesù. Jinsab bilqieghda mhasseb. Qieghed jghix id-dramm tal-misteru li jrid ihabbat wiccu mieghu. Dan id-dubju jidher aktar haj bil-prezenza tar-raghaj mistrieh fuq ghaslug quddiemu. Skond it-tradizzjoni dan huwa Tirsu, li hu simbolu tal-paganizmu u r-razzjonalizmu. Dan jirraprezenta lil dawk li hadu l-ahbar, izda baqghu mohhhom fil-hsibijiet tad-dinja u tar-ragunamenti taghha. B’hekk fihom il-Kelma ta’ Alla ma taghmilx frott. L-ghaslug jurina r-ragunament uman li bhal dak l-ghaslug ma jtellax frieghi. Hekk ukoll xih ma jnissilx u vergni ma tilidx...
Qrib San Guzepp hemm arbuxxell. Dan ifakkarna fil-kelma ta’ Isaija (11: 1): “Ghad tohrog fergha miz-zokk ta’ Gesse, ghad tinbet rimja minn gheruqu.” Hija t-twegiba ghad-dubji li narawhom irraprezentati fir-raghaj.

F’din l-ikona ta’ skola Griega tas-seklu 14 li qieghda quddiemna, fil-parti wieqfa u centrali ta’ l-ikona, bejn iz-zewg flieli ta’ muntanji jidhru b’mod simboliku dak li qrajna fir-rakkont tat-tliet Persuni. Il-Missier, li jghammar fis-smewwiet jidher fil-parti gejja fit-tond ta’ lewn blu, in-naha ta’ fuqnett ta’ l-ikona. “Is-smewwiet infethu”, dan jidher fir-ragg ta’ dawl blu li niezel jifred l-isfond dehbi. F’nofs ir-ragg jidher l-Ispirtu s-Santu f’cirku tond ckejken niezel fuq Gesù li “ra l-ispirtu ta’ Alla niezel qisu hamiema u gej ghal fuqu”. Il-figura ta’ Kristu tiddomina l-parti centrali ta’ l-ikona. Fl-isfond tieghu hemm bhallikieku ghar ta’ ilma. Huwa l-mod kif l-ikonografu juri li Gesù qieghed mghaddas u mdawwar bl-ilma tal-Gordan. L-ghera ta’ Kristu juri spiritwalment il-kenosis, kif Gesù tnezza’ kompletament u cekken lilu nnifsu. Fl-ikona naraw il-prezenza ta’ l-angli. Fil-verità fil-Vangelu l-angli ma jissemmewx fil-Maghmudija fil-Gordan. Jissemmew, izda, fit-tigrib ta’ Gesù fid-dezert. Fl-ikona l-angli huma hemm bhala qaddejja. Ninnutaw li ghandhom idejhom mghottija. L-ikonografi kull darba li jkunu jridu juru sens ta’ rispett fl-ikoni taghhom dejjem igibu l-idejn tal-personaggi mghottija kif jidhru f’din l-ikona u f’ohrajn. F’naha hemm il-figura ta’ Gwanni l-Ghammied li jidher inklinat f’atteggament ta’ umiltà. Fl-ilma jidhru ukoll xi hutiet li huma simbolu tal-hajja l-gdida ta’ fekondità fi Kristu. Fl-ewwel ikonografija l-huta, ichthyus, kienet simbolu ta’ Kristu nnifsu.

Il-Familja Mqaddsa

 Fl-ikona naraw il-Familja Mqaddsa ta’ Gesù, Marija u Guzeppi. Dawn it-tnejn narawhom f’atteggament helu ta’ rabta intima, u flimkien qeghdin izommu lil Gesù, li qieghed ibierek. L-ghamla ta’ l-ikona tfakkarna f’lewza jew bajda, simboli ta’ l-eternità.
Guzeppi liebes ilbies blu, li juri l-misteru divin li qed jiehu sehem fih. Bi drieghu qieghed ihaddan lil Marija, filwaqt li jghaqqad il-kompozizzjoni u jwahhad il-grupp ta’ personaggi fl-ikona. Wiccu jinsab mistrieh fuq ras Marija. Din liebsa libsa blu, izda fuqha ghandha mant ahmar porpra li juri li hi ghandha dinjità ta’ sultana. Il-mant ghandu orlatura tad-deheb, u fuq gbin il-Madonna (li ma jidhirx) u fuq spallejha hemm tliet stilel, sinjal tal-qdusija taghha gejja mit-Trinità. Marija hija vergni qabel it-twelid, fit-twelid u wara t-twelid; hi dejjem vergni fl-ispirtu, fir-ruh u fil-gisem.
Il-Bambin jinsab liebes ilbies irjali: tonka b’orlatura mkewkba u mant tad-deheb. Idu l-leminija ghandha s-swaba’ jiffurmaw zewg numri: tlieta (it-Trinità) u tnejn (iz-zewg naturi ta’ Gesù: dik divina u dik umana). Fuq id-djadema tieghu hemm miktub “o on” = “Dak li hu."
 

It-Tinità Qaddisa
 

Din l-ikona tfakkarna fl-ikona l-ohra tat-Trinità ta’ Andrej Rublëv (1360/70-1430) li tinsab fil-katrdral ta’ Zagorsk. In-naha ta’ fuqnett hemm miktub bir-Russu “Sviataia Troiza”: it-Trinità Qaddisa. Ix-xbieha taghmel referenza ghat-test Bibbliku ta’ Genesi 18, li jirrakonta d-dehra tat-tliet angli lil Abraham u l-mod kif dan laqaghhom u dar bihom. Rublëv jipprezenta t-tliet personaggi wahedhom, u issa sirna naghrfu fihom it-Tliet Persuni tat-Trinità. Ghalhekk nistghu mill-ewwel ninnutaw ix-xebh ta’ wicchom. It-tliet personaggi, bilqieghda fuq tliet tronijiet biex juru li huma mifrudin mill-art, jinsabu madwar mejda. Qeghdin f’nofs cirku miftuh lejn min ihares lejn l-ikona. Huma libsin tonka u mantar, li lwienhom ifissru r-realtà taghhom. F’idejhom ghandhom hatar (dan, imbaghad ix-xettru, kien ifisser is-setgha tal-personagg, id-dinjità u l-awtorità tieghu). Hu l-istess hatar li jkollhom f’idejhom l-imghallmin il-kbar u l-imhallfin. Il-personagg tal-lemin ta’ min ihares huwa l-Missier. Il-post fejn qieghed, kif jifhmuh l-orjentali, huwa l-post ta’ l-unur, u juri l-importanza tieghu. Minnu jibda kull ghemil u lejh kollox jinsab migbud (iz-zewg personaggi l-ohra, is-sigra, il-muntanja). Liebes tonka celesti li turi d-divinità, u mantar roza fil-lelà, li minnu jidher ic-celesti tat-tonka (din il-haga li tidher u fl-istess hin tibqa’ mohbija, turi li l-personagg ma nistghux naghrfuh). Id-dar ta’ warajh tfakkarna fil-ghamara li bena l-Gherf u li lejha jsejjah lil kulhadd (Prov 9: 1-6). Fin-nofs hemm l-Iben. It-tonka hamra turi l-umanità (l-Inkarnazzjoni) u r-regalità tieghu; l-istola niezla mill-ispalla turi s-sacerdozju tieghu. Il-mant celesti juri li hu Alla. L-ilbies kemm kemm imharrek juri li kellu jaqdi missjoni. Warajh hemm sigra, simbolu tal-fidwa: “Ghad tohrog fergha miz-zokk ta’ Gesse, ghad tinbet rimja minn gheruqu” (Is 11: 1). Fuq il-lemin hemm l-Ispirtu s-Santu. Liebes tonka celesti (id-divinità) u mantar ahdar, li juri t-tama u l-hidma tieghu fil-gejjieni. Fuq il-mejda, f’nofs l-ikona, hemm kalci bil-haruf tas-sagrificcju fih. Dan ifakkarna fis-sagrificcju tal-haruf, ta’ Kristu, ghas-salvazzjoni tad-dinja. Izda jekk inharsu b’dehwa akbar, nintebhu li hemm kalci iehor, iffurmat mill-personaggi meta jitqieghdu f’cirku. Huma joffru ruhhom bhala kalci li jitma’ u jisqi. It-tliet personaggi mqeghdin f’cirku, ihallu l-ispazju ta’ quddiem miftuh. Min ihares lejn l-ikona huwa mistieden jiehu postu mat-Trinità, biex mat-Tliet Persuni  jaqsam mhux biss l-ikel, imma wkoll it-thassib taghhom fuq il-bniedem.
 

L-Ahhar Ikla tal-Mulej
 

F’din l-ikona naraw rapprezentazzjoni ta’ l-Ahhar Cena ta’ Gesù ma’ l-Appostli. Gesù jinsab fin-nofs bid-dijadema madwar rasu li fiha salib u l-kitba O On (li huma t-tliet ittri Griegi omikron, omega u ni) = Dak li hu (jew ukoll: Dak li jien). Dan huwa l-isem qaddis ta’ Alla li JHWH qalu lil Mosè u li Gesù fl-ahhar cena jaghtih lilu nnifsu. Naraw li Gesù hu liebes tonka ta’ lewn ahmar daghmieni, bi strixxa tad-deheb niezla minn spalltu l-leminija. L-ahmar daghmieni jew porpra hu simbolu ta’ regalità u l-istrixxa turi li Kristu huwa qassis ghas-salvazzjoni tal-bniedem. L-ahmar porpra huwa wkoll il-gisem, id-demm, li Gesù qieghed jghatti bil-mantar izraq tad-divinità, billi hu veru Alla u veru bniedem. Madwar Gesù hemm l-Appostli bilqieghda fuq il-banketti. Hadd minnhom ma ghandu dijadema (kienu ghadhom ma nfdewx). Gesù kien ghadu kif qalilhom li wiehed minnhom kien sa jittradih. Id-dixxipli qed iharsu lejn xulxin, u jidhru mbezzghin, dubbjuzi u mhawdin. Min kien sa jittradixxi lil Kristu? L-uniku wiehed li jidher li mhux qed jaghti kas huwa Guda, mohhu fl-ikel ta’ fuq il-mejda. L-oppost tieghu hu Gwanni, id-dixxiplu l-mahbub, li narawh ibaxxi rasu bhallikieku jrid jikxef dan is-sigriet tal-biza’. Wicc Guda ma ghandux linjamenti partikulari: kif tista’ taghraf minn barra l-fedeltà u t-tradiment? B’hekk it-tradiment jidher li hu qerq ferm aghar, ghax jinheba wara t-taparsi fedeltà. Wicc Guda huwa bhal ta’ l-ohrajn. Fl-isfond naraw bini gholi. Dan irid juri li kulma qed jigri qed isir fil-ghorfa jew fil-kamra ta’ fuq. F’nofs il-mejda hemm kalci b’huta go fih. Il-huta turi ’l Gesù. Bil-Grieg “huta” jghidulha icthus – kelma li tifforma l-inizjali tal-frazi: Iesus Cristòs Theu uiòs sotèr = Gesù Kristu Iben ta’ Alla Salvatur. Fuq il-mejda, quddiem kull wiehed, naraw hobza. Hemm aktar hobz, u fuq quddiem qoffa b’aktar hobz. Hemm imbaghad erba’ kalcijiet li jintuzaw fic-cena tal-Ghid Lhudi. Fin-naha t’isfel fuq il-lemin hemm buqar: jista’ jkun li dan hu ghall-hasil ritwali, jew ukoll dan jista’ jkun il-buqar li nqeda bih Gesù fil-hasil tar-riglejn. Naraw ukoll il-kitba: O misticos deipnos = ic-cena mistika.
 

Il-Qawmien tal-Mulej

L-ikona xxandar b’qawwa kbira: “Kristu qam mill-imwiet!” Fin-nofs naraw lil Kristu liebes libsa bejn imdiehba u bajda; din turi d-divinità u r-regalità tieghu. Id-dijadema ta’ madwar rasu tfakkarna fis-salib u fuqha ghandha miktub “O On” (Dak li hu). F’riglejn Kristu naraw qiegh l-art jixbah ghar iswed li bela’ kollox fih. Imxerrdin ’l hawn u ’l hinn naraw imsiemer, boltijiet tal-hadid u ktajjen.

    Gesù jiftah bibien il-mewt. U mill-oqbra bla ghotjien johorgu Adam, fuq ix-xellug, u Eva, fuq il-lemin. Hu Gesù li harighom barra b’qawwa. Eva liebsa l-ahmar ghaliex hija omm il-hajjin. B’idu l-leminija Gesù qieghed jerfa’ lil Adam biex johorgu mill-qabar. Wicc Adam narawh mitluf u mistaghgeb. Hu jhares lejn Kristu bil-ghogba, u milqut bid-dija tieghu, jurih b’idu l-leminija b’sinjal li qieghed jilqa’ s-salvazzjoni.

    Eva, li Gesù qieghed jgholliha b’idu l-leminija, ghandha harsa mhawda u mbezzgha; lanqas biss tazzarda tgholli ghajnejha lejn Kristu, u filwaqt li tibqa’ gharkobbtejha, b’sinjal ta’ qima zzomm idha x-xellugija mohbija. Adam u Eva jtawlu idejhom lejn Gesù biex iqumu mill-oqbra taghhom, ghax huma lis-Salvatur ma gharfuhx, imma hu Kristu li jerfaghhom bil-qawwa mill-polzi. Fuq spalltu l-leminija naraw stola sacerdotali mizbugha bid-deheb. Hija s-sinjal tal-missjoni rebbieha ta’ Kristu sacerdot, li ta lilu nnifsu ghall-fidwa tad-dinja u qam mill-mewt.

    Fuq il-lemin ta’ Gesù (ix-xellug ta’ min ihares) hemm is-sultan David u ibnu Salamun, bil-kuruna u mlibbsin ilbies irjali. Imbaghad Gwanni l-Ghammied. It-tlieta qed juru ’l Gesù. Fuq ix-xellug ta’ Gesù (il-lemin ta’ min ihares) hemm uhud mill-profeti: Danjel, Mosè u Isaija.

    Fl-isfond hemm zewg muntanji. Dawn juru l-post fejn jghammar Alla, imma juru wkoll iz-zewg naturi ta’ Gesù: dik umana u dik divina. L-isfond minn lewn id-deheb ifakkarna fis-suggett divin li hu ttrattat fl-ikona. In-naha ta’ fuq hemm miktub: E anastasis = il-qawmien mill-mewt.

Ikona Griega: San Pawl
 

Lill-Appostlu Pawlu narawh fl-ikona mdawwar bil-ghana kollu li jixraqlu bhala Appostlu, kif jghid hu stess ghalih innifsu fl-Ittri tieghu: “Jiena Appostlu ta’ Gesù Kristu.” Jigifieri hu ta’ Kristu, qieghed f’hidma f’isem Kristu, u ghandu jhabbar lil Kristu. Narawh b’wiçç sielem u harstu fil-boghod, biex biha jhaddan il-gnus kollha li ghalihom ihossu mibghut. Narawh b’daqna twila, sinjal ta’ gherf, filwaqt li f’rasu ghandu biss bezbuza xaghar çkejkna. Dan ifakkarna f’dak li jinghad fl-Atti ta’ l-Appostli (18:18): “F’Kenkri qata’ xaghru, ghax kellu weghda.”
     L-Appostlu liebes tonka hadra u fuqha mantar ahmar. It-tonka turi l-essenza tal-hajja tal-personagg, il-mantar juri l-missjoni tieghu. L-ahdar ifisser it-tnissil shih mill-gdid tal-kuxjenza, it-twelid gdid spiritwali; il-fatt li Pawlu hu l-Appostlu ta’ l-imhabba u tat-twettiq tal-hajja spiritwali.
*   Fi Gwanni 3: 3, Gesù jghid: “Jekk wiehed ma jitwilidx mill-gdid, ma jistax jara s-Saltna ta’ Alla.” Is-simbolu tat-“twelid mill-gdid” m’hu xejn hlief l-ahdar, li jfakkarna fin-natura fir-rebbiegha, fis-sigar, fil-hxejjex u l-ghelieqi jhaddru. L-ahdar huwa wkoll is-sinjal tat-taghlim Nisrani.
*   Gesù, mghobbi bis-salib, jghid lil dawk li kienu mexjin warajh: “Jekk dan kollu qeghdin jaghmluh liz-zokk meta ghadu ahdar, mela xi jsir minnu meta jinxef?” (Luqa 23: 31). Iz-zokk ahdar, haj u frisk, jurina l-bniedem imnissel mill-gdid, imqieghed f’kuntrast maz-zokk niexef, simbolu ta’ min hu mejjet ghall-hajja spiritwali.
*   L-ahmar ifakkarna fin-nar, fil-hegga ta’ l-appostolat, fl-imhabba u l-hegga li jsuquh lejn il-missjoni; izda jfakkarna wkoll fid-demm li hu xerred ghall-imhabba ta’ Alla.
*   F’idejh ghandu l-Ktieb tal-Kelma ta’ Alla. Huwa u jitkellem fuq Gesù, Pawlu jghid: “Ghalih jien kont maghmul predikatur, appostlu u mghallem” (2 Timotju 1: 11).

Il-kitba:

Fuq, fin-naha tax-xellug: o aghios (San)
Fuq, fin-naha tal-lemin: Paulos (Pawlu)
Fin-nofs, in-naha tal-lemin: o apostolos o ethnon (Appostlu tal-gnus; ara Atti 13: 47: “Jien ghamiltek dawl tal-gnus, biex twassal is-salvazzjoni sa truf l-art.”)