L-Espozizzjoni Ewkaristika
 

     L-adorazzjoni ta’ l-Ewkaristija ma nsibu l-ebda hjiel taghha qabel is-seklu XII. Wara l-quddiesa, l-Ewkaristija kienet tinzamm f’kaxxa maghluqa ghat-tqarbin tal-morda. Fis-seklu XI beda jsir inkin meta kienu jghaddu minn quddiem it-tabernaklu u aktar tard bdew jixeghlu musbieh quddiemu (illum insejhulu lampier). Imbaghad dahlet l-idea li flok fis-sagristija, l-Ewkaristija titpogga fuq l-altar ghall-qima tal-pubbliku. Minhabba l-periklu ta’ profanazzjoni, hargu direttivi biex l-Ewkaristija tinzamm f’xi kaxxa fissa u tinghalaq. Dan il-post li fih titqieghed l-Ewkaristija beda jissejjah “tabernaklu”. Bdew isiru tabernakli kbar tant li saru parti shiha mill-altari, u fi zmien il-barokk, dawn kienu tabilhaqq solenni. Ix-xewqa tan-nies li jaraw u jaduraw l-Ewkaristija fit-tul wasslet ghall-purcissjoni ta’ Corpus Domini, imbaghad dahlet id-drawwa li jsiru l-kwaranturi (40 siegha ta’ adorazzjoni). Imbaghad fi Franza u l-Belgju dahlu drawwiet ohra bhall-adorazzjoni perpetwa u dik ta’ billejl. Wara l-barokk dahlet id-drawwa tal-barka sagramentali li kienet tinghata aktarx filghaxija.

Il-genuflessjoni hi meta wiehed jinzel gharkobbtejh ghal waqt qasir fuq is-sieq il-leminija. Dan hu gest ta’ adrozzjoni jew reverenza lejn is-Sagrament. Is-sacerdot waqt il-konsagrazzjoni jaghmel genuflessjoni biex jadura l-hobz u l-inbid li jkunu saru l-Gisem u d-Demm ta’ Kristu. In-nies kull meta jaghmlu l-genuflessjoni, ikunu qeghdin juru r-rispett taghhom lejn l-Ewkaristija. Kull meta nghaddu minn quddiem l-Ewkaristija jew it-tabernaklu ghandna naghmlu genuflessjoni; turija minn barra li qeghdin naduraw lil Alla. Nhar il-Gimgha l-Kbira naghmlu genuflessjoni wkoll quddiem is-salib b’sinjal ta’ adorazzjoni minn xhin dan jinkixef jew jintwera. F’xi okkazjonijiet genuflessjonijiet isiru wkoll b’sinjal ta’ rispett lill-Papa, lill-kardinali u lill-isqfijiet fid-djocesi taghhom.

Il-Ministri straordinarji tat-tqarbin
 

     Ministri straordinarji tat-tqarbin jistghu jkunu dawk li ghandhom ’il fuq minn tmintax-il sena u jkunu approvati ghal dan il-ministeru mill-kurja ta’ l-arcisqof. Dawn bil-permess tal-kappillan jew, fi knejjes tar-religjuzi, tar-rettur tal-knisja, ikunu jistghu jqarbnu meta tqum il-htiega. Din ukoll kienet drawwa fil-bidu tal-Knisja meta xi lajci kienu jwasslu l-Ewkaristija lill-morda. F’Malta d-digriet tal-permess li jistghu jqarbnu l-lajci hareg fis-26 t’Ottubru 1988 mill-Arcisqof Mons. Guzeppi Mercieca. Imbaghad dahal fis-sehh mill-ewwel Hadd ta’ l-Avvent ta’ l-istess sena. Id-digriet isemmi li n-nies li jintghazlu ghal dan il-ministeru ghandhom ikunu ezemplari, jilbsu dicenti, jattendu korsijiet apposta u l-permess li jqarbnu jkun temporanju ghad li jista’ jiggedded. Huma jistghu jwasslu l-Ewkaristija lill-morda fi djarhom sakemm il-marid jitlob jew jaccetta t-tqarbin minn dawn il-persuni. Biex iqarbnu f’xi knisja ohra barra mill-parrocca taghhom, iridu l-permess tal-kappillan jew tar-rettur tal-Knisja.

It-Tqarbin fl-idejn
 

     Fil-bidu tal-Knisja, in-nies kienu jircievu l-Ewkaristija fuq idhom ix-xellugija u jitqarbnu bil-leminija. Kienu jaghmlu idejhom forma ta’ tron biex jilqghu lil Gesù. Qabel kienu jahslu idejhom sewwa. Din il-forma ta’ tqarbin baqghet sas-seklu IX. It-Tqarbin fl-idejn beda jonqos ghax bdew jinholqu xi abbuzi. Izda dan ma spiccax minhabba l-abbuzi izda ghaliex tbiddlet is-sura ta’ l-ostji li bdew isiru bhal dawk li nitqarbnu bihom illum. Ghalhekk kien ehfef li jircevuha fuq l-ilsien. Beda jixtered it-taghlim fuq il-prezenza reali ta’ Gesù fl-Ewkaristija u dan wassal biex l-Insara jaghrfu li ma kienx jixraq li jmissu l-ostja b’idejhom. Fl-1969, is-Santa Sede tat permess biex jerga’ jibda jsir it-tqarbin fl-idejn. L-Isqfijiet ta’ Malta u Ghawdex ghamlu t-talba biex dan il-mod tat-tqarbin jidhol f’pajjizna fil-15 ta’ Ottubru, 1985. Il-permess wasal fil-11 ta’ Novembru, 1985. It-tqarbin fl-idejn dahal fis-sehh fl-1 ta’ Jannar, 1987. Tajjeb li meta nitqarbnu f’idejna jkollna idejna ndaf, bla ngwanti, minghajr ma nzommu xejn bhal kuruni, imkatar, tissues, ecc. imkebbin fihom, u naraw li ma jkollniex frak f’idejna.

Is-sawm ta’ qabel  it-tqarbin
 

    Il-Ligi tal-Knisja (imsejha wkoll Ligi Kanonika) fin-numru 919 tghid li dawk li jkunu sa jitqarbnu ghandhom isumu mill-ikel u x-xorb (l-ilma u l-medicina ma jiksrux is-sawma) minn siegha qabel it-tqarbin. Dan japplika anki ghas-sacerdot qabel jiccelebra l-quddiesa. L-anzjani jew il-morda u dawk li jiehdu hsiebhom, jistghu jircievu l-Ewkaristija anki jekk ma tkunx ghaddiet is-siegha. Tajjeb li nrawmu lit-tfal biex iharsu din ir-regola bhala thejjija biex jircievu lil Gesù. Mhux darba u tnejn tara nies dehlin il-Knisja bic-chewing gum jew helu iehor f’halqhom jew ikunu ghadhom kemm kielu jew xorbu u mbaghad jidhlu ghall-quddiesa u jitqarbnu xorta wahda. Dan mhux sewwa! Jehtieg li naghmlu ghazla bejn l-Ikel Ewkaristiku u l-ikel komuni li ahna nieklu biex nghixu materjalment. Izjed ma nkunu mhejjija ghall-quddiesa, aktar din thalli frott fina.

L-Elevazzjoni ta' l-Ostja u l-Kalci
 

Fis-seklu XI bdew dehlin devozzjonijiet lejn Gesù fl-Ewkaristija, fosthom ix-xewqa li jaraw lil Kristu fl-Ostja. L-elevazzjoni tal-kalci dahlet aktar tard u saret obbligatorja minn zmien il-Papa Piju V (1504-1572). Ir-raguni kienet forsi li l-inbid ma jarawhx in-nies, izda r-raguni vera hi aktarx ghaliex il-kalci kien ikun mghotti b’bicca drapp kbira u kien hemm il-biza’ li jixtered l-inbid. Imma l-elevazzjoni saret komuni mis-sekli XIV u XV. L-elevazzjoni dahlet fil-quddiesa biex in-nies jaraw u jaduraw lil Kristu. Fl-elevazzjoni kienet dahlet id-drawwa li tindaqq il-qanpiena l-kbira tal-kampnar biex jindunaw in-nies tar-rahal, filwaqt li fil-Knisja kienet tindaqq qanpiena ohra biex jindunaw dawk li qeghdin ghall-quddiesa billi s-sacerdot kien iqaddes bil-Latin, ilissen il-kliem taht l-ilsien u b’dahru lejn in-nies.

L-Elevazzjoni
 

Dan huwa gest, moviment li bih is-sacerdot jgholli l-ostja u l-kalci. Qabel l-istess sacerdot ikun qal il-kelmiet tal-konsagrazzjoni. Meta jaghmel hekk is-sacerdot ikun qed juri l-ispeci ewkaristici tal-hobz u l-inbid lin-nies prezenti ghall-quddiesa. Dejjem matul l-istess quddiesa, ic-celebrant jerga’ jaghmel elevazzjoni ohra fi tmiem it-talba ewkaristika meta jghid: “Bi Kristu, ma’ Kristu u fi Kristu…” Din il-konkuzjoni tat-talba ghandu jghidha s-sacerdot wahdu, filwaqt li l-poplu kollu jwiegeb “Amen”. Fl-ewwel elevazzjoni ahna naduraw lil Gesù prezenti realment, bil-gisem, bir-ruh, bid-divinità. Fit-tieni elevazzjoni, imsejha dossologija zghira biex tinghazel mill-kbira li hi l-“Glorja ’l Alla” li tinghad fil-bidu tal-quddiesa, il-Gisem u d-Demm jigu offerti lil Alla b’sinjal ta’ glorja. Il-kelma “dossologija” tfisser “glorja”.

Il-Konsagrazzjoni
 

Kelma li tfisser ghazla ta’ xi persuna jew oggett bhala sagri. Il-konsagrazzjoni hija dak l-att li bih persuna tinghata ghas-servizz tal-Mulej. Imma huwa bis-sahha ta’ Alla wahdu li bl-ghotja ta’ l-Ispirtu qaddis tieghu li l-persuna ttkun ikkonsagrata ghalih. U ghalhekk nitkellmu dwar il-konsagrazzjoni ta’ isqfijiet, sacerdoti, djakni, religjuzi ecc. Ma’ dawn imbaghad hemm il-konsagrazzjoni ta’ oggetti bhal knejjes, altari, zjut, ecc. Il-konsagrazzjoni fil-milja taghha ssir fil-quddiesa, li matulha l-hobz u l-inbid jinbidlu fil-Gisem u d-Demm ta’ Kristu. Fil-quddiesa l-mument tal-konsagrazzjoni huwa dak meta s-sacerdot jghid il-kelmiet tat-twaqqif ta’ l-Ewkaristija: Dan hu Gismi…; Dan hu demmi…

Il-gest tal-gisem: gharkobbtejna
 

Il-qaghad fuq l-irkobbtejn hu gest ta’ umiltà quddiem il-Mulej, ta’ penitenza, ta’ talb, ta’ adorazzjoni. Fil-Bibbja nsibu grajjiet li juruna dan il-gest: Gen 42:6; Dan 6:11; Lq 22:41; Atti 20:36; 21:5; Ef 3:14; Apk 4:10.
Il-poplu fil-quddiesa generalment joqghod gharkobbtejh mill-“Qaddis” sal-konsagrazzjoni u wara t-tqarbin sakemm jinghad ir-radd ta’ hajr. Noqoghdu gharkobbtejna wkoll meta naghmlu zjara lis-Sagrament, f’xi waqtiet matul l-adorazzjoni tas-Sagrament, u meta tinghata l-barka Sagramentali. Meta nersqu ghas-sagrament tar-rikonciljazzjoni, jew tal-qrar, bhala regola noqoghdu gharkobbtejna u bl-umiltà u b’sens ta’ penitenza nistqarru dnubietna, nuru s-soghba taghna, nilqghu t-tewba jew penitenza, u nircievu l-mahfra bl-assoluzzjoni li jaghtina l-konfessur. Hija hasra li certi nies donnhom insew din id-drawwa sabiha tant importanti fil-liturgija mqaddsa u fic-celebrazzjoni tas-sagramenti.
 

Il-gesti tal-gisem fil-quddiesa huma importanti ghax dawn ukoll jaghmlu parti mic-cerimonjal tat-talb Liturgiku.
Persuna bilwieqfa turi rispett, attenzjoni, disponibbiltà, responsabbiltà lejn persuna importanti. Ghan-Nisrani, il-qawmien bilwieqfa jfisser ukoll ir-rebha ta’ Kristu fuq ix-xitan. Is-sacerdot dejjem iqum bilwieqfa kull darba li jitlob lill-Missier f’isem Kristu. Fil-Bibbja hemm referenza ghal dan il-gest: 1 Slaten 8; Ezekjel 2,1; Lq 4,16; 18,11; Ap 7,9-10 (fost l-ohrajn).
Fil-quddiesa nkunu bilwieqfa mid-dhul sal-bidu tal-qari tal-Kelma ta’ Alla, fil-qari tal-Vangelu, fil-Kredu, fit-talbiet ta’ intercessjoni, wara l-offertorju sal-Qaddis, minn wara l-Konsagrazzjoni sat-tqarbin, u fir-rit tat-tmiem. Anki fil-professjoni religjuza, fl-ordinazzjonijiet u fit-tigijiet hemm mumenti apposta li fihom nibqghu bilwieqfa. L-Isqfijiet jistghu johorgu direttivi skond ic-cirkustanzi.
 

Meta nghidu “il-Bibbja” nifhmu l-kotba kollha tat-Testment il-Qadim u l-Gdid. Din hi l-Iskrittura Mqaddsa jew il-Kelma t’Alla. Fil-quddiesa l-Kelma ssir realtà.
Il-qari fil-quddiesa jintghazel skond is-sena liturgika. Il-Kelma tal-Mulej imhabbra hija fiha nfisha stqarrija tal-Fidi. Kristu hu dak li jxandar kelmtu u dik li tirceviha hija l-Knisja f’kull persuna prezenti. Il-Kelma t’Alla twassal ghall-omelija biex b’mod haj u semplici jitfissrilna l-messagg tal-Mulej ghaz-zminijiet tallum.      Tant hija ghaziza l-Kelma t’Alla li:
-          fil-quddiesa tittiehed processjonalment fuq l-altar fil-bidu tal-quddiesa;
-          fil-quddiesa tigi incensata qabel il-qari tal-Vangelu;
-          barra mill-quddies, isiru celebrazzjonijiet tal-Kelma li fihom ukoll jitkellem Kristu;
-          jista’ jsir tberik bil-lezzjonarju jew bil-ktieb tal-Bibbja (haga aktar komuni fil-liturgija orjentali);
-          il-qoxra tal-lezzjonarju xi drabi tkun iddekorata bil-fidda u kultant sahansitra bid-deheb u l-hagar prezzjuz;
il-lezzjonarju ghandu jitqieghed u jibqa’ dejjem fuq l-ambone u mhux, bhalma gie li naraw, il-lettur jitla’ bih f’idejh.

Fil-quddiesa, huma mehtiega l-mumenti tas-silenzju: qabel l-att penitenzjali, fil-kolletta, wara l-omelija, fil-konsagrazzjoni, wara t-tqarbin. Fil-Gimgha l-Kbira, is-silenzju jiftah ic-celebrazzjoni: il-ministri sagri jersqu lejn l-altar u jinxtehtu minn tulhom fl-art: kulhadd fis-skiet jitlob ghal ftit hin.
Is-silenzju jista’ jkollu tifsira pozittiva jew negattiva: ix-xufftejn jibqghu maghluqa jew biex tahseb x’sa tghid jew biex ma titkellimx. Is-silenzju hu preparazzjoni biex tiltaqa’ mal-Mulej, li timmuta apposta hu cahda tad-don (taqta’ l-kliem biex taqta’ l-imhabba).
Fil-quddiesa s-silenzju hu mehtieg. Fil-Konsagrazzjoni jinghalqu x-xufftejn biex il-harsa taghna tiffissa fuq l-ostja u l-kalci u nemmnu. Wara t-tqarbin, tiskot int biex temmen li sirt haga wahda mal-Mulej. Is-silenzju jfisser attenzjoni ghal haddiehor, ezami tal-kuxjenza, laqgha bejn Alla u bejnek.
 Is-silenzju fil-Knisja u fil-quddiesa huwa importanti u tajjeb li jsir verament (almenu ftit sekondi; kultant xi minuta) biex jonqos id-diskors u jinfethu qlubna ghall-Mulej.

Il-Fjuri
 

Dawk kollha li jsebbhu l-knejjes taghna bit-tizjin tal-fjuri huma animaturi, artisti u poeti, ghandhom sens pastorali ghaliex  permezz tal-mod kif jirrangaw il-fjuri fuq l-altari “jfehmuna” il-misteri qaddisa u jghinuna napprezzaw ic-celebrazzjoni liturgika.
Il-fjuri “jkantaw” il-glorja t’Alla u jfissrulna s-sbuhija ta’ Alla: huma wkoll simbolu ta’ radd il-hajr, ferh, ammirazzjoni, imhabba, imma l-fjuri wkoll huma “l-ghajta” tad-diffikultà u l-ugigh tal-bniedem. Il-fjuri jghinuna nghixu l-quddiesa fil-gabra, inkunu fil-paci, fis-silenzju: huma, fi kliem iehor, xandara ta’ l-Ahbar it-Tajba.
Kemm ghandhom responsabbiltà dawk li jzejnu bil-fjuri! L-arragamenti tal-fjuri tajjeb li jkunu baxxi, mhux goffi u mhux jiehdu t-tul kollu tal-wisa’ ta’ l-altar biex ma jtellfux il-vizta tal-poplu. Ghandhom ikunu friski, mhux tal-plastik jew tad-drapp, irrangati sewwa u mhux sempliciment mitfugha go vazett ghax Alla jisthoqqlu l-ahjar u mill-qalb.

L-ahdar huwa s-simbolu ta’ l-ekwilibriju ambjentali, tal-paci, tas-serenità, tat-tama u tal-fiducja. L-ahdar hu l-kulur taz-zmien Ordinarju ta’ matul is-sena (jghidulu wkoll zmien ferjali): 33 jew 34 gimgha li fihom ma nhejjux ruhna ghal xi festa partikolari, imma li matulhom niccelebraw l-istorja tas-salvazzjoni taghna specjalment nhar ta’ Hadd bhala Jum il-Mulej, il-jum li fih niccelebraw l-Ghid ta’ Sidna Gesù Kristu. Kull nhar ta’ Hadd, nieqfu mix-xoghol u niehdu sehem fil-quddiesa ta’ radd il-hajr lill-Mulej li hija l-aqwa talba tan-Nisrani.
 

L-abjad (xi brabi jintuza l-lewn tad-deheb) hu kulur ta’ ferh, jaghti sens ta’ allegrija, ta’ dawl. F’diversi kulturi jfisser ukoll l-innocenza (idejn indaf minn kull dnub), u jaghti sens ta’ festa (il-libsa tal-gharusa, ta’ l-ewwel tqarbina), juri bidu ta’ hajja gdida fi Kristu (il-libsa l-bajda fil-maghmudija). L-anglu li kien fejn il-qabar ta’ Kristu kien liebes l-abjad (ara Mk 16:5); fit-Trasfigurazzjoni lbies Gesù Kristu kien abjad bhas-silg (ara Mt 17:2).

     L-abjad jintuza f’dawn ic-celebrazzjonijiet:
-   fi zmien il-Milied sal-Maghmudija tal-Mulej;
-   fi zmien l-Ghid il-Kbir sa lejlet il-Pentekoste;
-   fil-festi tal-Mulej u tal-Madonna (ta’ min jghid li f’certi pajjizi, bhalma jsir fil-knisja ta’San Frangisk tal-Belt, jintuza l-kulur celesti meta jsiru xi festi tal- Madonna, l-aktar fil-festa ta’ l-Immakulata Kuncizzjoni);
-   fil-festi u t-tifkiriet ta’ l-angli u l-qaddisin mhux martri;
-   fil-Vjatku u fl-Adorazzjoni Ewkaristika;
-   b’mod ordinarju fis-Sagrament tad-Dilka tal-Morda, fiz-Zwigijiet u fl-Ordinazzjonijiet tad-djakni, sacerdoti u isqfijiet;
-   fil-festi tal-konsagrazzjoni tal-knejjes u xi festi ohra li jsiru matul is-sena.

l-vjola, huwa l-kulur tal-penitenza u jesprimi n-niket. Huwa l-kulur li jintuza matul l-Avvent u r-Randan, fic-celebrazzjonijiet penitenzjali, waqt il-qrar, u fil-funerali ta’ l-adulti.
Qabel ma dahlet l-uzanza tal-vjola, kien jintuza l-iswed ghall-Avvent, ir-Randan u l-funerali. Minkejja n-nobbiltà li ghandu, l-iswed ghandu karatteristika ta’ dlam, telfien, dizgrazzja, dnub, niket, luttu. Ghaldaqstant kien ghaqli li l-Knisja thajjar ghan-nuqqas ta’ l-uzu tieghu fil-liturgija, li fiha niccelebraw lil Kristu rebbieh fuq id-dnub u l-mewt.
Ta’ min jinnota li fit-tielet Hadd ta’ l-Avvent u fir-raba’ Hadd tar-Randan, minflok il-vjola jista’ jintuza l-kulur roza. F’dawn il-Hdud, il-Liturgija tanticipa b’xi mod il-festi tal-Milied u tal-Ghid li jkunu qorbu.

Il-Kulur Ahmar