|
Il-Knisja Ortodossa tal-Grecja
Meta nithaddtu dwar l-Ortodossi Griegi nkunu qieghdin nirreferu
ghal dawk l-Insara li llum huma cittadini tal-Grecja wara li
l-pajjiz kiseb l-indipendenza tieghu mill-hakma Torka fl-1821. Meta
l-Grecja tan-Nofsinhar inhelset u saret saltna zghira taht
it-tmexxija ta’ Otto tal-Bavarja (1832), inholqot sitwazzjoni
kkumplikata. Dan ghaliex l-Insara tal-post kienu cittadini ta’
pajjiz indipendenti, imma ghal dak li ghandu x’jaqsam mat-tmexxija
tal-Knisja, kienu ghadhom taht il-gurisdizzjoni tal-Patrijarkat ta’
Kostantinopli, li kien jaqa’ politikament taht il-Gvern Ottoman.
Minhabba f’hekk il-Knisja Ortodossa tal-Grecja ddikjarat ruhha bhala
l-Knisja Ortodossa tal-Grecja, u ghaldaqstant awtocefala
(indipendenti) fl-1833. B’hekk l-oghla awtorità sar is-Sinodu
permanenti li fuqu kien hemm ir-re; izda kien biss fl-1850 li
l-patrijarkat ta’ Kostantinopli taht Antimos IV gharafha
ufficjalment bil-kundizzjoni li t-tmexxija taqa’ f’idejn l-Arcisqof
ta’ Ateni u mhux taht ir-re. Imbaghad fl-1928 l-istess patrijarkat
gharaf ukoll il-gurisdizzjoni tal-Knisja Ortodossa tal-Grecja fuq
l-artijiet l-ohra li l-istat Grieg kiseb wara l-Ewwel Gwerra
Dinjija.
Minn meta fl-1968 waqghet il-monarkija u l-Grecja bdiet titmexxa
minn regim militari (imsejjah “ir-regim tal-kurunelli”) u dan ta’
l-ahhar ceda postu ghal stat demokratiku repubblikan fl-1975,
il-qaghda ta’ din il-Knisja ghaddiet minn tibdiliet kbar.
Il-Kostituzzjoni ta’ l-1975 hija wahda sekulari, il-Kristjanezmu
Ortodoss ma ghadux meqjus bhala r-religjon ta’ l-istat, u lanqas
il-president tar-repubblika ma ghandu jkun bilfors Nisrani Ortodoss.
It-tmexxija tal-Knisja tinsab f’idejn sinodu permanenti maghmul biss
minn isqfijiet taht it-tmexxija ta’ l-Arcisqof ta’ Ateni. Minkejja
dan, izda, il-Knisja Ortodossa tal-Grecja baqghet izzomm certi
privileggi. Tant hu hekk li bil-ligi, l-ebda religjon ohra ma tista’
tikser l-ordni pubbliku billi torganizza xi manifestazzjoni u lanqas
ma tista’ ssir xi hidma li twassal ghall-konverzjoni. Bhalissa
l-Knisja Ortodossa tal-Grecja tghodd madwar disa’ miljun ruh.
Il-moviment Grieg ghall-ghaqda mal-Knisja Kattolika ghadda minn
persekuzzjonijiet kbar fi zmien l-Ottomani Torok. L-ewwel passi saru
biss fl-1856 meta l-qassis missjunarju ta’ rit Latin Gwanni Marangos
wasal Kostantinopli. Huwa ta bidu ghal komunità ta’ Nsara li
accettaw it-tmexxija tal-Papa. Dan il-moviment kompla jikber meta
fl-1895 waslu hemm ukoll il-missjunarji Francizi membri
tal-Kongregazzjoni ta’ l-Assunzjonisti. Dawn irnexxielhom iwaqqfu
seminarju u zewg parrocci zghar. Fl-1911 il-Papa Piju X waqqaf dak
li jissejjah Esarkat Appostoliku (forma ta’ djocesi)
ghall-kattolici ta’ rit Bizantin taht it-tmexxija ta’ l-Isqof Isaija
Papadopoulos.
Fl-1923 kien iffirmat it-Trattat ta’ Lausanne li bih il-bicca
l-kbira tal-Griegi (ukoll dawk Kattolici) li kienu jghixu
fit-Turkija ntbaghtu l-Grecja u l-bicca l-kbira tat-Torok li kienu
jghixu fil-Grecja ntbaghtu lejn it-Turkija. Minhabba f’hekk is-Santa
Sede ttrasferiet l-Esarkat Appostoliku minn Kostantinopli ghal
Ateni. Dan il-pass gab mieghu hafna tensjoni bejn il-Kattolici u
l-Ortodossi fil-Grecja li ghadha tinhass sallum. Bhalissa jinghad li
fil-Grecja hemm ftit aktar minn elfejn kattolku Grieg ta’ rit
Bizantin, hafna minnhom jghixu fl-inhawi madwar Ateni.
Joseph Ellul OP |
