| |
IL-KNISJA ORTODOSSA TAL-GEORGA
Il-Georga tinsab lejn t-tramuntana ta’ l-Armenja u lejn il-lvant
tal-bahar l-Iswed. Fir-raba’ seklu wara Kristu dan ir-regjun kien
maqsum bejn zewg imperi: in-naha tal-punent, maghrufa bhala
Colchis, kienet digà kolonja Rumana fl-ewwel seklu qabel Kristu
u meqjusa bhala post ta’ fruntiera ghall-Imperu Bizantin, filwaqt li
n-naha tal-Lvant, imsejha Iberia, kienet taht it-tmexxija ta’
sultan li kien jiddependi mill-Imperu Persjan. Ghalhekk il-fidi
Nisranija nisslet l-gheruq fil-punent permezz ta’ l-Imperu Bizantin,
filwaqt li fil-lvant jinghad li din dahlet permezz ta’ tfajla
Nisranija mill-Kappadocja (illum fil-lvant tat-Turkija) li kienet
inqabdet priguniera.
L-ewwel hjiel ta’
gerarkija tal-Knisja nsibuh fis-seklu hamsa. Ghall-habta tas-seklu
7, imbaghad, il-Knisja fil-Georga bdiet tiehu l-karatteristici
partikulari taghha.
Il-gerarkija kienet bdiet titmexxa minn Katholikos li
s-setgha tieghu kienet mifruxa matul it-territorju politiku
tar-regjun.
Is-sede
tieghu l-ewwel kienet fil-belt ta’ Mzketa u mbaghad imxiet ghal
Tblisi, illum il-belt kapitali tal-Georga.
Minhabba li dan ir-regjun imiss ma’ l-Armenja kien hemm zmien meta,
bhall-gara taghha, il-Knisja tal-post kienet thaddan duttrina
kuntrarja ghal dik mghallma mill-Koncilju ta’ Kalcedonja dwar in-natura
divina u dik umana ta’ Kristu. Imma lejn tmiem is-seklu 7, minhabba
tilwim politiku bejn iz-zewg girien, il-Knisja tal-Georga bdiet
thaddan id-duttrina ta’ dan il-Koncilju. B’hekk hija nqatghet ukoll
mill-knejjes l-ohra tal-Lvant Nofsani (hekk imsejha Orjentali).
F’dan
iz-zmien ukoll din il-Knisja adottat ir-rit Bizantin imma zammet
il-karatteristici ta’ l-ilsien u l-kultura tal-post. B’hekk beda
zmien ta’ zvilupp fil-qasam tal-letteratura religjuza li fih insibu
xoghlijiet teologici, tifsir tal-Kotba Mqaddsa, kotba apokrifi u
axxetici, kif ukoll tad-Dritt Kanoniku.
Wara s-seklu 7, imbaghad, kien hemm zmien ta’ instabbiltà minhabba
l-invazjonijiet kemm min-naha tal-Bizantini kif ukoll min-naha
tal-Gharab Musulmani. Dawn ta’ l-ahhar irnexxielhom ukoll ghal xi
zmien jahkmu l-belt ta’ Tbilisi. Ir-regjun rega’ nghaqad fl-1008 u
fiz-zewg sekli ta’ wara l-Knisja regghet bdiet torganizza ruhha.
Imma bejn is-seklu 13 u s-seklu 16 il-Georga regghet ghaddiet minn
krizi ohra wara l-invazjoni tal-Mongoli u tat-Tartari, l-ewwel taht
Gengis Khan u mbaghad taht Tamerlane.
Joseph Ellul OP |
|
