|
Il-Knisja Ortodossa tar-Rumanija (I)
Il-fidi Nisranija dahlet fil-provincja Rumana tad-Dacja (ftit jew
wisq ir-Rumanija tallum) permezz ta’ dawk ir-Rumani li bdew jghammru
fiha wara li din inhakmet mill-imperatur Trajanu ghall-habta
tas-sena 105-106 w.K. Dawn thalltu man-nies tal-post u integraw
ruhhom tant li saru gens wiehed. Dan baqa’ jzomm id-drawwiet Latini,
fosthom l-ilsien li, ghad li ghadda minn evoluzzjoni minhabba
l-kuntatti mal-gnus Slavi, zamm l-gheruq tieghu. Taht l-imperatur
Kostantinu l-Kristjanzmu kompla jinfirex, u wara l-invazjoni
qerrieda ta’ l-Unni (376-453), rega’ ha sahhtu taht l-imperatur
Gustinjanu (m. 565) li waqqaf l-arciveskovat ta’ Justiniana Prima.
Bejn is-sekli sebgha u tmienja r-regjun waqa’ taht lil-hakma
tal-Bulgari u dawn adottaw ir-rit Bizantin. Mis-seklu ghaxra
sas-seklu tlettax kienu bosta dawk il-gnus li bdew jghixu fid-Dacja
l-antika, fosthom l-Ungerizi li dahlu jghammru fit-Transilvanja.
Fl-inhawi l-ohra nsibu diversi tribujiet Slavi, Kumani u Mongoli.
Mis-seklu tlettax il-principati tal-Moldavja u tal-Vallakkja bdew
jissahhu tant li taw identità nazzjonali lil dik li llum tissejjah
ir-Rumanija. Min-naha tieghu l-Patrijarkat Ekumeniku ta’
Kostantinopli organizza l-Knisja u din hadet mill-gdid il-hajja.
Delegazzjoni mir-Rumanija hadet sehem fil-Koncilju ta’ Firenze
(1438) li fih kien hemm l-ahhar tentattiv ta’ ghaqda bejn il-Knisja
Kattolika u l-knejjes Ortodossi.
Bejn tmiem is-seklu hmistax u l-bidu tas-seklu sittax il-principati
Rumeni kellhom jaghtu gharfien lill-hakma ta’ l-imperu Ottoman u
kienu mgieghla jhallsu tribut qawwi. Il-qaghda saret aktar imwieghra
meta r-Rumanija nqasmet skond id-diversi regjuni u dawn waqghu taht
il-hakma tal-Polonja, tar-Russja, ta’ l-Ottomani u ta’ l-Awstrija.
Din ta’ l-ahhar irnexxielha terga’ tibda tghaqqad mill-gdid
il-pajjiz wara t-trattat ta’ Karlovitz (1699) bih l-imperu Ottoman
kellu jcedi t-territorju tieghu hlief il-Moldavja u l-Vallakkja.
Minkejja dan it-taqlib kollu, ir-Rumanija f’dawn iz-zminijiet
ghaddiet minn zvilupp kulturali kbir. Il-kultura Ewropea beda
jkollha influss kbir tant li r-Rumanija adottat l-alfabett Latin
minflok dak Cirilliku (Slav). L-ilsien Rumen beda jintuza
fil-liturgija u fl-1688 tfaccat l-ewwel traduzzjoni tal-Bibbja
bir-Rumen.
Joseph Ellul OP |
