|
Il-Liturgija Bizantina: Il-Bini tal-Knisja
Fil-hidma mqaddsa l-gisem ukoll hu msejjah ghat-tifhir, u hu msejjah
ukoll il-gmiel, li fil-lvant hu wahda mill-kelmiet l-aktar gheziez
biex ifissru l-armonijia divina, u x-xbieha ta’ l-umanità
trasfigurata, jidher f’kollox: fis-sura tal-bini, fil-hsejjes,
fl-ilwien, fid-dawl, fil-fwejjah. (Mill-Ittra Apostolika
Orientale Lumen tal-Papa Gwanni Pawlu II, nru. 11)
L-Insara tal-Lvant iqisu l-bini tal-knisja bhala x-xbieha
tas-sema fl-art. In-naha t’isfel tan-navi hija xbieha tad-dinja li
tidher, filwaqt li l-koppla minn gewwa, u aktar minn hekk,
is-santwarju, huma xbihat tas-Sema, fejn Alla bhala Trinità huwa
meqjum mill-qtajja’ kollha ta’ l-angli, l-arkangli u l-qaddisin.
Hemm Kristu joffri lilu nnifsu lill-Missier f’sagrificcju ta’ mhabba
u ghotja li ma jintemm qatt. Il-bini stess tal-knisja huwa meqjus
bhala sagrament. Il-mod kif inhi mfassla l-knisja minn gewwa
jixhed il-karattru tal-liturgija Bizantina. Ta’ min jghid li
l-knisja ta’ rit Bizantin hija mfassla f’ghamla ta’ salib Grieg
(ghamla kwadra) u mhux bhall dawk ta’ rit Ruman li jkunu ta’ ghamla
tawwalija. Din is-simetrija hija importanti biex turi li l-bini
tal-knisja hija x-xbieha ta’ “Gerusalemm il-gdida niezla mis-sema
minghand Alla” (Apokalissi 21:2).
Id-dahla tal-knisja tissejjah narthex u twassal
ghan-navata principali. Minn hawn wiehed jghaddi ghal gol-knisja
proprja permezz ta’ tliet bibien li jikkorrispondu ghat-tliet bibien
ta’ dik li tissejjah l-ikonostasi. Fit-tarf tal-knisja u
fil-korsiji tal-gnub hemm gallarija li tissejjah gyneceum.
Dari dan kien il-post fejn joqoghdu n-nisa waqt ic-celebrazzjoni
tal-liturgija.
Quddiem il-post riservat ghas-santwarju wiehed isib zewg
kandilabri kbar li jissejhu keropegia li fihom in-nies
iqieghdu x-xemghat mixghula li jkunu xtraw fil-bieb tal-knisja.
}dejhom insibu wkoll wahda jew zewg proskynetaria, dawn ikunu
f’ghamla ta’ skrivanija li fuqhom titqieghed ikona tal-qaddis patrun
tal-knisja jew tal-misteru li jkunu qed jiccelebraw dakinhar.
Imbaghad hemm targa msejha soleas li twassal ghas-santwarju.
Bejniethom hemm l-ikonostasi li tikkonsisti fi tliet bibien
mimlijin ikoni, ghalhekk dan l-isem. Fuq il-lemin tal-bieb ewlieni
generalment insibu ikona ta’ Kristu flimkien ma’ San Gwann Battista
u fuq ix-xellug nsibu ohra tal-Madonna flimkien mal-qaddis patrun
tal-knisja. Fuqhom kollha jkun hemm ikona tawwalija ta’ l-Ahhar Cena.
Fuqha mbaghad ikun hemm xbieha ta’ Kristu Msallab li tahtu jkun hemm
il-Madonna u San Gwann l-Evangelista. Il-bieb tan-nofs (maghmul minn
zewg nofs bibien) ikollu mpitter fuqu l-grajja tat-thabbira ta’ l-anglu
(li hu l-misteru ta’ l-Inkarnazzjoni) jinghalaq b’purtiera twila.
Fil-bibien tal-gnub insibu ikoni ta’ l-arkangli Gabrijel u Mikiel.
Is-santwarju
hu maghmul minn tliet elementi. Dawn huma il-skeuphylakion,
il-post fejn jitqieghed l-ilbies tal-qassis celebrant u tad-djaknu u
li jservi ta’ sagristija; il-prothesis, fejn issir it-thejjija
tal-hobzu l-inbid, kif ukoll fejn ic-celebranti jahslu idejhom; u
fin-nofs hemm l-altar maggur li fuqu hemm koppla mizmuma b’erba’
kolonni.
Wara
l-altar maggur hemm il-kattedra fejn joqghod bilqieghda l-isqof u li
tissejjah synthronos. Huwa jkun imdawwar bil-kleru
koncelebrant kif ukoll b’zewg korijiet li ghandhom mexxejja
differenti u li jissejhu Protopsaltes u Lampadarios.
Quddiemhom ikun hemm legiju li jissejjah analogion.
Joseph Ellul OP |
