| |
IL-LITURGIJA BIZANTINA: IC-CELEBRAZZJONI
Fl-esperjenza liturgika, Kristu l-Mulej hu d-dawl li
jdawwal il-mixi u juri b’mod l-aktar car in-natura ta’ l-univers,
l-istess bhall-Iskrittura. Il-grajjiet ta’ l-imghoddi jsibu fi
Kristu t-tifsir shih taghhom u l-holqien juri ruhu dak li hu tassew:
kompless shih li biss fil-Liturgija jsib il-perfezzjoni u
l-ghan tieghu. (Mill-Ittra Appostolika Orientale Lumen
tal-Papa Gwanni Pawlu II, nru. 11)
Ic-celebrazzjoni tal-liturgija hija mqassma fi tliet
partijiet: il-protesi, il-liturgija tal-katekumeni, u l-liturgija
tal-fidili.
Il-protesi tibda bit-talb tac-celebrant u tad-djaknu
quddiem l-ikonostasi. Wara huma jghaddu ghall-kamra tal-prothesis
biex ihejju l-ghotjiet tal-hob\ bil-hmira u li jissejjah
prosphora, u ta’ l-inbid. In-nofs tal-hob\a jkollu fuqu sigill
imsejjah sphragis li hu maghmul minn ghamla ta’ salib
flimkien mal-kliem IX XC NI KA (Gesù Kristu jirbah) li jitnehha
b’sikkina f’ghamla ta’ lanza u jitqieghed fuq patena msejha
diskos. L-inbid u l-ilma jithalltu f’rit li jissejjah
melismos. L-ghotjiet jitghattew b’velu li jitqieghed fuq ghatu
f’ghamla ta’ salib u li jissejjah asterisk filwaqt li
c-celebrant jincensahom u jghid it-talba ta’ tmiem il -prothesis.
Imbaghad tibda l-Liturgija tal-Katekumeni li tinqasam fi
tliet partijiet. Dik tal-ftuh tissejjah enarxis, li hi
maghmula minn talba ta’ tifhir li tissejjah doxologia, tliet
antifoni bi tliet talbiet u tliet litaniji bejniethom; l-ewwel
litanija tkun dik tal paci, filwaqt li t-tnejn l-ohra jkunu kemmxejn
qosra. Imbaghad issir id-Dahla \-\ghira li fiha ssir
purcissjoni qasira bil-ktieb tal-Vangelu filwaqt li tkun qieghda
titkanta t-tielet antifona u maghha ssir talba li tinghad fis-skiet
u mbaghad jitkanta t-Trisagion (Alla Qaddis, Alla Qawwi, Alla
Immortali). Wara dan issir il-Liturgija tal-Kelma; il-qari jsir minn
fuq l-ambone, u t-talbiet ta’ intercessjoni, litanija u talba
ghall-katekumeni. Meta l-maghmudija kienet tinghata lill-kbar biss,
il-katekumeni kienu johorgu ’l barra malli tintemm din it-talba.
Ir-raguni hi li min ghadu ma tghammidx ma setax jiehu sehem
fic-celebrazzjoni ewkaristika ghax ma jkunx ghadu membru shih
tal-Knisja.
It-tielet parti tal-Liturgija hija dik imsejha l-Liturgija
tal-Fidili li ghandhom jiccelebrawha dawk li emmnu u jkunu tghammdu.
Hija l-parti l-aktar importanti ghax fiha jsehh is-sagrificcju
Ewkaristiku. Fost ir-riti ewlenin tal-bidu nsibu f’din il-parti hemm
it-Talba tal-Fidili, il-purcissjoni bl-ghotjiet, jew id-Dahla
l-Kbira li fiha jitkanta l-innu lill-kerubini (Kerubikon),
l-ghoti tal-paci u l-istqarrija tal-fidi (kredu). Imbaghad tinghad
it-Talba Ewkaristika li tissejjah Anaphora. Hawnhekk jehtieg
in\ommu quddiem ghajnejna \ewg hwejjeg importanti. L-ewwel, li r-rit
tal-konsagrazzjoni jsehh ’il gewwa mill-ikonostasi bil-purtieri
imgerrija u ghalhekk dawk pre\enti ma jaraw xejn minn dan ir-rit.
Ir-raguni hi li, fil-liturgija tal-Lvant dak li qieghed isehh huwa
misteru mill-aktar qaddis li ma jaqax taht is-sensi taghna.
It-tieni, il-konsagrazzjoni nfisha, jigifieri meta l-hob\ u l-inbid
jinbidlu fil-Gisem u d-Demm ta’ Kristu, ma ssehhx malli jinghad
il-kliem ta’ Gesù fl-Ahhar Cena (“Dan huwa Gismi...”, “Dan huwa
l-Kalci ta’ Demmi...), imma malli jissejjah l-Ispirtu s-Santu biex
iqaddes l-ghotjiet (epiklesis).
Fil-liturgiji
tal-Lvant din is-sejha ssir wara l-kliem ta’ Gesù, filwaqt li fir-rit
Ruman dan isir bil-maqlub. Imbaghad tinghad il-“Missierna”, l-elevazzjoni
u l-qsim tal-hob\a ewkaristika li maghha jinghad il-kliem “}wejjeg
qaddisa lil poplu qaddis”, it-tqarbin bi\-\ewg speci u t-talba ta’
radd il-hajr, u l-barka ta’ l-ahhar.
Joseph Ellul OP |
|
