| |
L-GHERUQ TAR-RIFORMA
PROTESTANTA (II)
Kummerc u negozju.
Is-sekli ta’ qabel ir-Riforma Protestanta raw il-bidu
ta’ l-industrija tat-tessuti u s-suf. In-negozju tal-flus u s-self
bl-imghax lis-slaten ta’ l-Ewropa kien f’idejn familji kbar u
maghrufa, l-aktar dawk Taljani bhal Peruzzi u Bardi. Il-kummerc kien
fl-aqwa tieghu l-aktar wara li l-familja Polo, maghmula minn Nicolò,
Maffeo u Marco fethu t-triq ghan-negozju mal-Lvant Imbieghed, l-aktar
mac-Cina. Ir-repubbliki ta’ Venezja u ta’ Genova kienu ilhom jaghmlu
kummerC mas-saltniet ta’ l-Afrika ta’ Fuq, barra ma’ dawk ta’ l-Ewropa
Taqlib socjali.
Bejn is-snin 1315 u 1317 waqa’ guh kbir fuq l-Ewropa.
Il-hsad kien fqir hafna u dan gab mieghu mizerja u bosta mwiet. Biex
tissokta zzid fuq din il-qaghda tal-biki, mill-1347 faqqghet
il-Pesta, l-hekk imsejha l-Mewt is-Sewda. Din qerdet bejn
kwart u terz tal-popolazzjoni ta’ l-Ewropa. Tragedja bhal din
wasslet ghal emigrazzjoni tal-massa minn belt ghal ohra, li gabet
maghha taqlib soCjali u demografiku.
Dan kollu wassal ukoll ghal krizi fi hdan
il-Knisja ghaliex il-pesta kaxkret maghha wkoll mijiet ta’ saCerdoti
u religjuzi. Biex jaghmlu tajjeb ghal dan il-vojt kbir il-kleru u l-ordnijiet
religjuzi bdew idahhlu maghhom kandidati immaturi u minghajr
edukazzjoni adattata biex ihaddnu l-hajja ekklezjastika u religjuza.
Dan kollu wassal biex mit-tieni nofs tas-seklu erbatax il-Knisja
kellha bosta membri tal-kleru kif ukoll religjuzi li kienu korrotti
u jghixu hajja skandaluza.
Il-Papa: bejn Avinjone u x-Xizma l-Kbira.
Bejn l-1314 u l-1362 il-Papa telaq minn Ruma u mar
joqghod f’Avinjone, fi Franza. Il-hsieb kien li Franza kienet
f’qaghda aktar strategika biex huwa seta’ jmexxi l-Knisja l-aktar
f’dawk iz-zminijiet mimlijin bil-gwerer. Dan il-pass, izda, wassal
biex sar wiehed mill-kawzi tar-Riforma. Il-Knisja bdiet tinhakem
mis-slaten Francizi u l-awtorità spiritwali tal-Papa spiccat taht l-awtorità
temporali tas-sultan ta’ Franza hekk kif Papa wara l-iehor beda jkun
Franciz. Bil-ghajnuna ta’ bosta nies kbar, fosthom Santa Katarina ta’
Siena, il-Papa (li dak iz-zmien kien Girgor XI) rega’ lura lejn Ruma
fl-1378. Dan, izda, miet ftit wara u fl-elezzjoni li saret fuq
pressjoni popolari kien elett kardinal Taljan li ha l-isem ta’
Urbanu VI. Kien bniedem twajjeb u riformatur kbir, imma kien ukoll
bniedem dittatorjali u intransigenti. Dan l-agir nissel firda
fil-kullegg tal-kardinali, bejn dawk FranCizi u dawk Taljani. Ta’ l-ewwel
regghu lura Avinjone u hemmhekk hatru wiehed minn fosthom li sar
l-anti-papa Klement VII. B’hekk sehhet dik il-grajja maghrufa bhala
x-Xizma l-Kbira. Aktar tard, bil-hsieb li tintemm din
il-qasma fil-Knisja, xi kardinali marru Pisa, u f’konCilju li sar
fl-1409, hatru Papa iehor li ha l-isem ta’ Alessandru V. B’hekk
il-qasma kibret. Kellu jkun il-Koncilju ta’ Kostanza (1414-1419),
imniedi mill-imperatur Sigismondu ta’ l-Ungerija, biex regghet
sehhet l-ghaqda. Dan il-Koncilju dahhal hafna riformi li kienu
jixhdu l-iskandli ezistenti, fosthom is-simonija (ix-xiri ta’ titli
ekklezjastici). Imbaghad bdiet tidhol l-idea tal-konciljarizmu,
jigifieri li l-Koncilju huwa l-awtorità suprema fil-Knisja. Wara li
ntemmet din il-firda, il-papiet riedu jaghmlu minn Ruma gawhra ta’
l-arti u ta’ l-arkitettura. Huma sahhew is-setgha temporali taghhom
fl-Istati Papali li llum huma fost l-aktar anti-klerikali fl-Italja.
Dan wassal ghal sensiela ta’ papiet li kienu jghixu hajja skandaluza
jew li kienu jhaddnu politika ta’ nepotizmu, bhall-papiet Innocenz
VIII, Alessandru VI, Ljun X.
Joseph Ellul OP |
|
