|
Il-HAJJA MONASTIKA: DAWL MIL-LVANT
I
Nistghu nghidu li l-hajja monastika twieldet fil-Lvant u hi wahda
mill-akbar tezori li ghandha l-Knisja. Dan it-tip ta’ hajja
Nisranija ghandu l-bidu tieghu sahansitra fit-Testment il-Qadim meta
l-Profeti kienu jigbru madwarhom xi dixxipli. Narawha wkoll
fil-perjodu bejn iz‑zewg Testmenti permezz tal-komunità ta’ l-Esseni
li kienu jghixu f’Qumrân. Imma fit-tradizzjoni Nisranija narawha
tinbet l-ewwel fid-dezert ta’ l-Egittu lejn tmiem is-seklu 3 permezz
ta’ Pawlu ta’ Tebe u l-aktar ta’ Sant’Anton Abbati (m. 256) u San
Pakomju (m. 347).
Il-kelma monaku hi mnissla mill-Grieg monakos, li
tfisser “wiehed li jghix ghalih wahdu.” In-nies tas-seklu 3 kienu
jsejhulhom anakoreti, mill-Grieg anakorein, li tfisser
“inqata’ minn.” Fil-bidu l-monaci kienu jghixu tabilhaqq ghal rashom
fid-dezert ’il boghod mill-ibliet u maqtughin minn xulxin. Hafna
minnhom kienu nies studjuzi u li kellhom karriera, izda ghazlu li
jimxu fit-triq tal-verità f’ghaqda ma’ Alla. Aktar tard bdew
jinghaqdu flimkien u jiffurmaw “cenobju” (dan aktar tard beda
jissejjah monasteru), kelma mnissla wkoll mill-Grieg
koinonein, li tfisser “ghex f’ghaqda” jew “ghex flimkien ma’.”
Il-hajja monastika fil-Lvant zviluppat skond iz-zminijiet u
l-imkejjen fejn kienet tnissel l-gheruq.
Fl-Egittu l-hidmiet tal-monaci kienu jikkonsistu fil-qadi
fl-imwejjed, fix-xoghol manwali, u fl-organizzazzjoni tal-liturgija.
Fuq kulhadd kien hemm il-mexxej li kien jissejjah Missier.
Fuq il-monasteri kollha, imbaghad, kien ikun hemm dak li llum
insejhulu Superjur Generali. Ghad li dawn il-komunitajiet ghaddew
minn firda kbira wara l-Koncilju ta’ Kalcedonja, il-hajja monastika
fl-Egittu ghadha s-sinsla tal-hajja Nisranija f’dan il-pajjiz, tant
li l-Patrijarka, jew Papa kif isejhulu huma, huwa dejjem membru ta’
komunità monastika.
Fis-Sirja u fil-Palestina l-hajja monastika kellha l-gheruq taghha
fit-tradizzjonijiet Lhud imma kienet ukoll influwenzata mill-kultura
Iranjana. Hafna drabi kienu jghixu ghal rashom f’xi bosk jew inkella
kienu jwaqqfu kolonni (bil-Grieg stylos) li fuqhom iqieghdu
pjattaforma biex fuqha jibnu gharix ckejken halli jghixu fih.
Ghalhekk kienu jissejhu stiliti. Il-hajja taghhom iddedikata
kollha kemm hi ghal Alla kienet tigbed bosta nies ta’ kull tip u ta’
kull klassi. Hawnhekk ukoll il-hajja monakali zviluppat aktar tard
f’hajja komunitarja l-aktar meta l-Palestina saret post ta’
pellegrinagg u bdew jinbnew knejjes biex ifakkru diversi waqtiet
mill-hajja u l-hidma ta’ Kristu. Minhabba f’hekk il-monaci bdew
jibnu ospizji fejn kienu jiehdu hsieb il-pellegrini. Mhux haga kbira
li l-ordnijiet medjevali tal-kavalieri kienu ispirati minnhom.
Joseph Ellul OP |
